مجتبی مقصودی
شقایق حیدری
چکیده
در حالی که گروه های قومی خواهان توسعه متوازن و عادلانه همراه با در نظر گرفتن مسائل مربوط به حقوق بشر و پذیرش اصل گوناگونی اجتماعی و لزوم گفتمان بین گروه های قومی مختلف در یک جامعه می باشند، نظام های سیاسی معمولاً خواهان اجرای نوعی از فرایند توسعه هستند که بر اساس آن، وحدت و یکپارچگی اجتماعی آسیب نبیند و به ارکان ثبات جامعه لطمه ای وارد نشود. این دو رهیافت متفاوت، معمولاً در میان آراء گروه های مختلف در جوامع چند قومی نظیر ایران قابل مشاهده است.
با در نظر گرفتن حساسیت و اهمیت مبحث توسعه در جوامع چند قومی، هدف اصلی مقاله حاضر، یافتن پاسخی برای این پرسش مهم است که چه نوع سازوکارهایی می بایست توسط گروه های مشارکت کننده سیاسی و قومی در فعالیت های اجتماعی به کار گرفته شوند تا ضمن تأمین منافع مختلف این گروه ها، در سطح کلان نیز موجب پیشرفت و توسعه آن جامعه گردد. فرض اصلی در این پژوهش آن است که دورنمای تحقق سند چشم انداز بیست ساله ایران، در پرتو توجه به مسئولیت پذیری اجتماعی مشارکتی در جوامع چند قومی می تواند ضامن تأمین منافع گروه های مشارکت کننده و تسریع فرایند توسعه در این گونه جوامع باشد.
در این راستا، نگارندگان پس از مرور وضعیت اجتماعی و اقتصادی استان سیستان و بلوچستان- با تأکید بر قوم بلوچ - در دوره های مختلف تاریخی، به بررسی آسیب شناسانه وضعیت کنونی مردمان بلوچ ساکن مناطق جنوب شرقی ایران پرداخته و سپس به ارائه راهکارهایی جهت بهبود شرایط زیست آنان بر اساس الزامات سند چشم انداز بیست ساله، و در پرتو مدل مفهومی نظریه مسئولیت پذیری مشارکتی مبادرت نموده است.
واژگان کلیدی
ایران، بلوچ، توسعه، سیستان و بلوچستان، سند چشم انداز، مسئولیت پذیری اجتماعی مشارکتی
ادامه مطلب
درج شده در تاریخ چهارشنبه 19 بهمن 1390
طبقه بندی: مقالات،
برچسب ها: بلوچ، مسئولیت پذیری اجتماعی مشارکتی، سند چشم انداز، توسعه، ایران، گروه های قومی،
مقدمه
تعدد و تنوع اقوام تشكیل دهنده جامعه ایران به نحوی است كه اطلاق واژه "جامعه چند قومی" بر تركیب جمعیتی آن، از واقعیتی غیر قابل انكار خبر میدهد. حضور و زندگی قومیتهای مختلف چون فارسها، آذریها، كردها، بلوچها، تركمنها، عربها و لرها در جوار یكدیگر و در چارچوب جغرافیای سیاسی واحد، بیانگر تنوع فرهنگی - قومی جامعه ایران است.
در واقع الگوی فرهنگی - قومی كشور ایران همانند فرشهای چشم نواز و نفیس كشورمان كه برغم ویژگیهای مشترك، از رنگها و طرحهای متمایز و متنوعی بهره برده و بافته شدهاند، الگوی پیچیدهای متشكل از گروههای قومی، زبانی، مذهبی، نژادی، فرهنگی و منطقهای را به معرض نمایش میگذارد، تا جایی كه به جرات میتوان ادعا كرد این تنوع و پیچیدگی، خصیصه بنیاد - نه خاص - جامعه ایران است.
در طول تاریخ، هر یك از اقوام ساكن در ایران به سهم خود در نضج، دوام و استمرار تمدن ایرانی شركت داشته و به رغم نشیب و فرازهای فراوان، توانسته اند به طرق مختلف، حیات سیاسی این مرز و بوم را پاس بدارند.
اگر همنوایی، همدلی و همزیستی مسالمت آمیز و برادرانه را به عنوان قاعدهای كلی بر مناسبات اقوام ایرانی بپذیریم، در كنار این قاعده، برهههایی نیز وجود داشته كه بر این روابط، سطوح مختلفی از تنش، منازعه و بحران حاكمیت پیدا كرده است.
این برههها در تاریخ معاصر ایران، به ویژه در یك صد ساله اخیر به تعداد معدودی قابل شناسایی و طرح و بررسی است. سالهای اولیه پس از پیروزی انقلاب مشروطیت، اواسط دهه 1320 ه.ش و نیز اولین سالهای پیروزی انقلاب اسلامی، سه مقطعی هستند كه در تاریخ معاصر ایران به واسطه شدت و دامنه بحران، طول زمانی مناقشات، نوع و میزان درخواستها، حجم تلفات، صدمات و خسارات، از جایگاه ویژهای برخوردار میباشند.
تعدد و تنوع اقوام تشكیل دهنده جامعه ایران به نحوی است كه اطلاق واژه "جامعه چند قومی" بر تركیب جمعیتی آن، از واقعیتی غیر قابل انكار خبر میدهد. حضور و زندگی قومیتهای مختلف چون فارسها، آذریها، كردها، بلوچها، تركمنها، عربها و لرها در جوار یكدیگر و در چارچوب جغرافیای سیاسی واحد، بیانگر تنوع فرهنگی - قومی جامعه ایران است.
در واقع الگوی فرهنگی - قومی كشور ایران همانند فرشهای چشم نواز و نفیس كشورمان كه برغم ویژگیهای مشترك، از رنگها و طرحهای متمایز و متنوعی بهره برده و بافته شدهاند، الگوی پیچیدهای متشكل از گروههای قومی، زبانی، مذهبی، نژادی، فرهنگی و منطقهای را به معرض نمایش میگذارد، تا جایی كه به جرات میتوان ادعا كرد این تنوع و پیچیدگی، خصیصه بنیاد - نه خاص - جامعه ایران است.
در طول تاریخ، هر یك از اقوام ساكن در ایران به سهم خود در نضج، دوام و استمرار تمدن ایرانی شركت داشته و به رغم نشیب و فرازهای فراوان، توانسته اند به طرق مختلف، حیات سیاسی این مرز و بوم را پاس بدارند.
اگر همنوایی، همدلی و همزیستی مسالمت آمیز و برادرانه را به عنوان قاعدهای كلی بر مناسبات اقوام ایرانی بپذیریم، در كنار این قاعده، برهههایی نیز وجود داشته كه بر این روابط، سطوح مختلفی از تنش، منازعه و بحران حاكمیت پیدا كرده است.
این برههها در تاریخ معاصر ایران، به ویژه در یك صد ساله اخیر به تعداد معدودی قابل شناسایی و طرح و بررسی است. سالهای اولیه پس از پیروزی انقلاب مشروطیت، اواسط دهه 1320 ه.ش و نیز اولین سالهای پیروزی انقلاب اسلامی، سه مقطعی هستند كه در تاریخ معاصر ایران به واسطه شدت و دامنه بحران، طول زمانی مناقشات، نوع و میزان درخواستها، حجم تلفات، صدمات و خسارات، از جایگاه ویژهای برخوردار میباشند.
ادامه مطلب
درج شده در تاریخ جمعه 22 مهر 1390
طبقه بندی: کتاب ،
برچسب ها: ایران، قوم، قومیت، تحولات قومی، بحران های قومی، کرد، آذری، عرب، بلوچ، ترکمن،
دکتر داود میر محمدی
الف) شناسنامه اثر
كتاب “تحولات قومی در ایران؛ علل و زمینهها”، تألیف دكتر مجتبی مقصودی در سال 1380 توسط مؤسسه مطالعات ملی با قطع وزیری و در 512 صفحه انتشار یافت و در فروردین 1382 به چاپ دوم رسید. این كتاب متشكل از هفت بخش و 19 فصل است كه منازعات و بحرانهای قومی را از ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، روانشناختی و تاریخی مورد بررسی قرار داده است. به لحاظ ساختاری، كتاب را میتوان به چهار قسمت اصلی تقسیم كرد:
1- قسمت نخست كه رویكردی نظری دارد و نویسنده در آن سعی كرده است رهیافتهای مهم نظری را كه به كمك آن میتوان بحرانها و ستیزهای قومی را تحلیل و تبیین نمود، ارائه نماید. این قسمت از كتاب سه بخش و هشت فصل (239 صفحه) را به خود اختصاص داده است.
2- قسمت دوم، رویكردی عملی و واقعگرا دارد. در این قسمت نویسنده كوشیده است بحرانهای قومی تاریخ معاصر ایران را در دو مقطع پس از انقلاب مشروطه (بین دو انقلاب) و بعد از انقلاب اسلامی در قالب دو بخش (بخشهای چهارم و پنجم) و هفت فصل (فصلهای نهم تا پانزدهم) بررسی و تشریح كند.
3- در قسمت سوم یافتههای تحقیق ارائه شده است. نویسنده در این قسمت علل و زمینههای بروز بحرانهای قومی در ایران را براساس مدل نظری و مفهومی در قالب یك بخش (ششم) و چهار فصل در 55 صفحه ارائه كرده است.
4- قسمت انتهایی كتاب (بخش هفتم) را جمعبندی مباحث، نتیجهگیری و پیشنهادات تشكیل میدهد كه جمعاً شامل 14 صفحه میگردد. و در آخر، كتاب با ارائه فهرست منابع، مآخذ، یادداشتها و نمایه به پایان رسیده است.
ادامه مطلب
درج شده در تاریخ جمعه 22 مهر 1390
طبقه بندی: کتاب ، نقد، نظر و بررسی،
برچسب ها: تحولات قومی، اقوام، قومیت، ایران، کرد، عرب، بلوچ، آذری، ترکمن، بحران های قومی،
